środa, 12 sierpnia 2020
Związek Zawodowy Pracowników Ruchu Ciągłego
Związek:
Pozostałe:
Wyszukiwarka:


Losowe zdjęcie
123 Warszawa 2008.11.05.
123 Warszawa 2008.11.05.

» zobacz zdjęcie
» wejdź do działu
Strefa Związkowca
Login:

Hasło:





» Zapomniałem hasło
Polecamy

 

Ramowy rozkład czasu pracy
na rok 2020

 

 

 

 

 

 

Newsletter:
E-mail:




Ustalanie wysokości zarobków dla celów emerytalnych w przypadku braku dokumentacji płacowej
Jesteś w: Emerytura

Ustalanie wysokości zarobków dla celów emerytalnych w przypadku braku dokumentacji płacowej

Zapytanie nr 2267 do ministra pracy i polityki społecznej w sprawie podstawy wymiaru składki dla osób ubiegających się o emeryturę

Szanowna Pani Minister! Przygotowany projekt nowelizacji ustawy o emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje, iż osoby, które nie z własnej winy nie będą mogły udowodnić wysokości zarobków w poszczególnych latach pracy, będą mogły wystąpić o ponowne przeliczenie rent, emerytur oraz kapitału początkowego. Podstawą wymiaru składki za ten okres ma być kwota najniższego wynagrodzenia. Pracownicy będą mogli udowodnić okresy przy pomocy dwóch wiarygodnych świadków, za których pracodawca zapłacił składki, a podstawa wymiaru tych składek nie była niższa od najniższej płacy.

W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą do Pani Minister o odpowiedź na następujące pytania:

- Co z osobami, które nie z własnej winy nie będą mogły udowodnić wysokości zarobków w poszczególnych latach, a ich zarobki w tym okresie były o wiele wyższe niż średnia krajowa? Czy dla nich również podstawą składki za ten okres będzie kwota najniższego wynagrodzenia?

- Czy ministerstwo przygotowuje nowelizację ustawy o emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych umożliwiającą osobom niemającym pełnej dokumentacji płacowej udowodnienie wysokości zarobków przy pomocy dwóch wiarygodnych świadków?

- Czy problem z dokumentacją pracowniczą dotyczący wysokości zarobków w poszczególnych latach można obecnie udowodnić w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych przy pomocy dwóch wiarygodnych świadków?

Poseł Jarosław Wałęsa

Warszawa, dnia 24 lipca 2008 r.

Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej na zapytanie nr 2267 w sprawie podstawy wymiaru składki dla osób ubiegających się o emeryturę

W związku z przekazanym przez Pana Marszałka przy piśmie z dnia 8 sierpnia 2008 r., znak: SPS-024-2267/08, zapytaniem posła Jarosława Wałęsy w sprawie podstawy wymiaru składki dla osób ubiegających się o emeryturę uprzejmie przedstawiam, co następuje.

Zasady przechowywania dokumentacji osobowej i płacowej pracowników nie były nigdy w przeszłości regulowane przepisami emerytalno-rentowymi. Kwestia okresu przechowywania dokumentacji płacowej pracowników w okresie do dnia 31 grudnia 1998 r. była regulowana dwutorowo:

- rozporządzeniami Rady Ministrów wydawanymi do końca 1983 r. na podstawie dekretu o archiwach państwowych z 1951 r., a od 1984 r. - na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach;

- zarządzeniami wydawanymi przez ministra finansów - na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1950 r. w sprawie zakresu działania ministra finansów - określającymi m.in. terminy przechowywania dokumentów księgowych, w tym m.in. list płac i kart zarobkowych.

Okresy przechowywania dokumentacji płacowej w jednych i drugich aktach prawnych były identyczne. Ponadto były skorelowane z określoną w przepisach emerytalno-rentowych długością okresu, z którego wskazywało się najlepsze lata z zarobkami do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty. Należy przypomnieć, że przez kilkadziesiąt powojennych lat podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowił przeciętny miesięczny zarobek z okresu:

- ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia;

- kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia dowolnie wybranych z ostatnich 12 lat zatrudnienia.

Dopiero ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 104, poz. 450) wprowadziła zasadę, zgodnie z którą do podstawy wymiaru emerytury lub renty należało wskazać zarobki osiągnięte w okresie:

- trzech kolejnych lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzowych, jeżeli wniosek o świadczenie został zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r.;

- czterech kolejnych lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 13 lat kalendarzowych, jeżeli wniosek o świadczenie został zgłoszony do dnia 31 grudnia 1993 r., i tak kolejno aż do 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych, jeżeli wniosek o świadczenie został zgłoszony po dniu 31 grudnia 1999 r., przy czym okres ostatnich lat kalendarzowych liczył się wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę.

Z uwagi na to, że w myśl wyżej wymienionej zasady praktycznie nie było możliwe sięgnięcie przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty do okresu sprzed 1979 r., trudności z uzyskaniem danych o zarobkach sygnalizowane były bardzo rzadko.

Rozporządzenie ministra finansów z 15 stycznia 1991 r. w sprawie zasad prowadzenia rachunkowości (Dz. U. Nr 10, poz. 35) przedłużyło okres przechowywania dokumentacji płacowej. Poczynając od dnia 1 stycznia 1991 r., okres przechowywania list płacy, kart zbiorczych płac oraz innych dokumentów, na podstawie których można ustalić podstawę wymiaru emerytury lub renty, był uzależniony od okresów przewidzianych w przepisach emerytalno-rentowych określających zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń, które nie ustanawiają konkretnej daty granicznej. Dlatego też zakłady pracy zobowiązane są do przechowywania dokumentacji płacowej od 1 stycznia 1980 r. Poczynając od 1 stycznia 2003 r., przepis art. 125a ust. 4 ustawy emerytalnej zobowiązuje płatników składek do przechowywania list płac, kart wynagrodzeń i innych dowodów, na podstawie których można dokumentować ustalenie podstawy wymiaru emerytury lub renty przez okres 50 lat od dnia zakończenia przez ubezpieczonego pracy u danego pracodawcy.

Pragnę poinformować, że ustawowy obowiązek prowadzenia przez pracodawcę akt osobowych i płacowych został wprowadzony do Kodeksu pracy dopiero w 1996 r. Przepisem art. 2981 Kodeksu pracy, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110), minister pracy i polityki socjalnej został upoważniony do określenia zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji pracowniczej. Minister pracy i polityki społecznej wydał rozporządzenie z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz. U. Nr 62, poz. 286). W związku z tym należy uznać, że dopiero od tego momentu sprawa zasad prowadzenia dokumentacji osobowej i płacowej przez pracodawców została właściwie uregulowana.

Trudności z udokumentowaniem zarobków sygnalizują przede wszystkim osoby, które chciałyby skorzystać z możliwości przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury, renty lub kapitału początkowego przeciętnej podstawy wymiaru składek z 20 lat kalendarzowych dowolnie wybranych z całego okresu zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniom społecznym, a więc także z okresu przypadającego przed 1980 r.

Wprowadzając ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przepis stanowiący, że podstawą wymiaru emerytury i renty może być przeciętna podstawa wymiaru składki w okresie 20 lat kalendarzowych, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, ustawodawca zdawał sobie sprawę, że nie wszyscy zainteresowani będą mogli skorzystać z prawa wyboru zarobków z całego okresu ubezpieczenia. W czasie projektowania przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych napływały do resoru pracy uwagi kierowane przez emerytów i rencistów wnioskujących umożliwienie im wskazania do podstawy wymiaru świadczenia składek z lat przypadających przed 1980 r. Z korespondencji tej wynikało, że wielu pracodawców dysponuje pełną dokumentacją płacową także i z tego okresu. Ponadto wielu ubezpieczonych posiada legitymacje ubezpieczeniowe zawierające adnotacje o kwotach zarobków w poszczególnych latach zatrudnienia. Uznano więc, że nie można pozbawiać szansy uzyskania świadczenia przez te osoby, które są w stanie przedłożyć w organie rentowym stosownych zaświadczeń umożliwiających obliczenie podstawy wymiaru świadczenia z 20 lat, dowolnie wybranych z całego okresu ubezpieczenia.

Ministerstwo i Zakład Ubezpieczeń Społecznych, mając jednak na uwadze zgłaszane przez zainteresowanych trudności z udokumentowaniem wynagrodzeń z okresu sprzed 1980 roku, już w lipcu 1999 r. zajęły w tej sprawie wspólne stanowisko. Zgodnie z tym stanowiskiem w przypadku braku w zakładzie pracy dokumentacji płacowej oraz braku wpisu o zarobkach w legitymacji ubezpieczeniowej istnieje możliwość ustalenia wysokości zarobków na podstawie dokumentacji zastępczej, tj. na podstawie akt osobowych pracownika, a więc na podstawie umów o pracę, pism o powołaniu, mianowaniu oraz innych pism określających wynagrodzenie pracownika. Wystawiając zaświadczenie o wynagrodzeniu dla potrzeb emerytalno-rentowych na podstawie dokumentacji zastępczej, należy uwzględnić w zaświadczeniu tylko te składniki wynagrodzenia określonego w aktach osobowych, które przysługiwały bezwarunkowo w czasie trwania zatrudnienia, jako stałe składniki w określonej wysokości, np. wynagrodzenie zasadnicze, stałe dodatki określone kwotowo itp. Inne składniki wynagrodzenia, np. premie i nagrody, mogą być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli zachowana dokumentacja wskazuje niewątpliwie faktyczną ich wypłatę w określonej wysokości, od której została odprowadzona składka na ubezpieczenie społeczne. Dopuszcza się ustalanie przez zakład pracy wynagrodzenia określonego w dokumentacji osobowej stawką godzinową, pod warunkiem jednak, że w aktach osobowych pracownika zachowały się dane dotyczące liczby faktycznie przepracowanych godzin w danym okresie (dziennie, tygodniowo, miesięcznie).

Ponadto, aby ułatwić ubezpieczonym poszukiwanie dokumentacji płacowo-osobowej zlikwidowanych zakładów pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych opracował ˝Wykaz zlikwidowanych lub przekształconych zakładów pracy˝, który zawiera wciąż aktualizowany alfabetyczny spis zakładów, ze wskazaniem obecnego miejsca przechowywania dokumentacji płacowo-osobowej byłych pracowników. Wykaz ten jest dostępny w każdym organie rentowym i na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jednakże zastosowane rozwiązania w celu umożliwienia udokumentowania wysokości zarobków dla wielu zainteresowanych, którzy mają udokumentowane okresy pozostawania w stosunku pracy, okazują się niewystarczające.

Zgłoszona propozycja w poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegająca na przyjęciu najniższego wynagrodzenia jako zastępczej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za takie lata udowodnionego okresu zatrudnienia, za które zainteresowany nie jest w stanie przedłożyć wiarygodnych dokumentów potwierdzających wysokość zarobków, jest godna rozważenia. Opinię w tej sprawie wyraził także Trybunał Konstytucyjny. W uzasadnieniu wyroku z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt SK 96/06, w którym orzekł, że art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest zgodny z art. 65 ust. 2 konstytucji. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że dostrzega praktyczne problemy z realizacją prawa do emerytury, związane z niedostosowaniem przepisów ustawy emerytalnej do przepisów o przechowywaniu dokumentacji płacowej. Dla pełniejszej realizacji konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego bardzo pożądane byłoby uregulowanie tej kwestii. Jednym z proponowanych rozwiązań jest postulowane przez rzecznika praw obywatelskich domniemanie, że w wypadku osób, które mogą udokumentować fakt zatrudnienia, ale mają problemy z udokumentowaniem zarobków, należy przyjmować, że kształtowało się ono - przynajmniej od 1956 r. - na poziomie płacy minimalnej.

Przedstawiając powyższe, pragnę wyrazić przekonanie, że proponowana w poselskim projekcie ustawy zmiana przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w kierunku wprowadzenia najniższego wynagrodzenia jako zastępczej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za lata udowodnionego okresu zatrudnienia, za które zainteresowany nie z własnej winy nie może udowodnić wysokości zarobków w poszczególnych latach, zasługuje na rozważenie.

Ta sama zasada powinna być stosowana także do osób, które osiągały zarobki wyższe niż średnia krajowa. Przyjęcie innych rozwiązań mogłoby prowadzić do nadużyć.

Obecnie obowiązujący tryb postępowania w dokumentowaniu wysokości zarobków dla celów emerytalno-rentowych nie zezwala na udowodnienie wysokości zarobków zeznaniami świadków przed organami rentowymi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyrażam przekonanie, że nadal powinna obowiązywać ta zasada, albowiem o podejmowaniu decyzji w tym przedmiocie powinien nadal wypowiadać się niezawisły sąd.

Obowiązujące przepisy stanowią, że osoby, które nie mają pełnej dokumentacji płacowej, w trybie odwoławczym od decyzji ZUS mogą w postępowaniu przed niezawisłym sądem udowodnić na podstawie zeznań świadków wysokość osiąganych w przeszłości zarobków. Postępowanie przed sądem jest nieodpłatne.

Zatem nie widzę potrzeby zmiany obowiązujących przepisów w tym zakresie.

Minister Jolanta Fedak

Warszawa, dnia 27 sierpnia 2008 r.

Autor: zapyt. poselskie nr. 2267


Drukuj
© Związek Zawodowy Pracowników Ruchu Ciągłego w Bydgoszczy - Wszelkie prawa
zastrzeżone, Webmaster - ITB Vega